Điều gì xảy ra nếu không thể loại bỏ Uber?

07:30, Thứ Năm, 30/07/2015 (GMT+7)

Tuần trước, thành phố New York đã từ bỏ kế hoạch đóng cửa đội xe Uber. Văn phòng thị trưởng thành phố tuyên bố thoả thuận họ vừa đạt được sẽ tốt cho cả hai, và cảnh báo Uber rằng khả năng đóng cửa vẫn sẽ để ngỏ nếu hãng này không chịu thoả hiệp. Nhưng lời đe doạ đó dường như vô nghĩa vì thật bất ngờ thành phố đã nhanh chóng rút lại chúng. Kết cục này dường như cho thấy một điều, sự phát triển của Uber là tốt cho nền chính trị ở đây hơn là chỉ một hành động buộc một công ty phải tuân theo luật lệ.

Trong tuần sát ngày bỏ phiếu, Uber đã tung ra vô số quảng cáo, các cuộc gọi tự động, thành lập liên minh gây ảnh hưởng và mở các chiến dịch giành phiếu ủng hộ nhằm vào người dùng dịch vụ này. Đồng thời, hãng cũng mở những chiến dịch tương tự và đạt được thành công đáng kinh ngạc ở hàng trăm thành phố, tiểu bang và quốc gia trên toàn thế giới. Và tại thời điểm này, duy nhất một câu hỏi được nhiều người suy ngẫm: Nếu Uber không thể ngưng lại, tương lai sẽ ra sao? 

Trung Quốc dường như đang có cơ hội tốt nhất để kiểm soát sự bùng nổ của Uber. Đó là thị trường có những người khổng lồ bị ngáng đường như Google, Facebook, trong khi các công ty công nghệ địa phương thường được sự ủng hộ hoặc ngầm, hoặc công khai của chính phủ trước các đối thủ cạnh tranh nước ngoài. Nhưng Uber tỏ ra gan lì trước những thách thức này. Các văn phòng của hãng tại đó bị khám xét và trang thiết bị bị thu giữ. Hai đối thủ địa phương là hai công ty lớn nhất Trung Quốc thì hợp nhất, tạo thành tập đoàn Didi Kuidai, chiếm 95% thị phần. Nhưng Uber cũng “không phải dạng vừa đâu” khi tăng trưởng đến độ khó tin. Gần đây, hãng đã chạm đến mốc gần 1 triệu lượt khách đi trong một ngày, chỉ riêng ở Trung Quốc. Hãng chia sẻ, Trung Quốc sẽ sớm trở thành thị trường lớn nhất của họ. Uber hiện đang tiến hành gây quỹ 1 tỷ USD để lấy kinh phí mở rộng dịch vụ từ 11 lên đến 50 thành phố tại Đại lục.

Tại Pháp, các đội cảnh sát được thành lập để lùng bắt các tài xế sử dụng dịch vụ UberPop (một dịch vụ cho phép khách hàng được thuê xe có người lái đi trên khắp lãnh thổ một quốc gia nào đó mà lái xe không hề có giấy phép). Chính phủ Pháp nói rằng UberPop là dịch vụ trái phép, nhưng Uber đang nỗ lực tự vệ trước toà án. Trong khi đó, hãng vẫn đang thanh toán tiền phạt cho các tài xế sử dụng UberPop đã bị chính phủ của nước sở tại bắt và khuyến khích họ quay về, tiếp tục hành trình của mình. “Chúng tôi nói với họ, nếu bạn bị phạt, hãy đến đây và chúng tôi sẽ giúp”, Giám đốc chi nhánh Uber tại Pháp nói với phóng viên Thời báo New York. “Chúng tôi muốn họ mạnh dạn như chúng tôi rất tự tin về những gì mình đang làm và góc nhìn của chúng tôi về luật lệ”. Vị giám đốc này hiện đang đấu tranh cho lẽ phải của ông, và đối diện với án phạt 2 năm tù. Nhưng Uber vẫn không hề có dấu hiệu nản lòng.

Uber đã thu hút sự chú ý toàn cầu sau một vụ tấn công tình dục xảy ra cách đây không lâu trên một chiếc xe hơi của hãng tại Ấn Độ. Sự kiện đã khiến Delhi, thành phố lớn nhất Ấn Độ phải ban hành lệnh cấm tạm thời, và các nhà chức trách cũng tập trung tìm hiểu xem ứng dụng Uber đã thực hiện việc chấp nhận thanh toán như thế nào. Kể từ đó, Uber bật dậy mạnh mẽ, và đầu tháng này còn tuyên bố sẽ cân nhắc việc mở rộng dịch vụ ra 7 thành phố nữa.

Chuyện tương tự cũng xảy ra ở bất cứ nơi nào bạn đến. Uber vẫn hoạt động và tận dụng triệt để sự hậu thuẫn của của các đảng phái đối lập với chính phủ ở Australia, Bỉ và Hà Lan. Tại Đức, hãng công khai chống lại lệnh cấm, và Tổng giám đốc Travis Kalanick, đang gặp rắc rối với cáo buộc vi phạm pháp luật ở Hàn Quốc. Các hãng taxi truyền thống thì liên kết với nhau đòi hỏi chính quyền phải ngăn chặn Uber thông qua các hành động như biểu tình, đốt lốp xe trên đường phố. Tuy nhiên, công ty vẫn tiếp tục tìm cách tồn tại và phát triển tại những thị trường này.

Và ngay cả khi đám đông không thể ngăn cản được sư phát triển của Uber, vẫn có một thành phố khiến chúng tôi ngạc nhiên khi không có sự hiện diện của Uber. Trong suốt chuyến đi đến Triển lãm điện tử tiêu dùng (CES) 2015 tại Las Vegas, tôi đã nhận ra, Uber và các ứng dụng tương tự bị cấm và lệnh cấm ở đây tỏ ra có hiệu lực. Bất cứ khi nào chúng tôi hỏi một lái xe ở Singapore, một thành phố đang ngăn cấm các dịch vụ Uber hoạt động thông qua các lệnh cấm của chính quyền địa phương, cũng giống như nhiều nơi khác, họ chỉ cười. Đó không phải là do một nhân vật quyền lực hay hiệp hội taxi nào đó, người ta nói với chúng tôi như vậy, mà đó là nhờ đám đông – chiến thắng của đám đông. Và dù cho đó là do chính quyền hay do lời đe doạ kiểu gangster, dù cho thành lũy cuối cùng không có Uber của nước Mỹ có sắp sụp đổ, luật pháp đang thực thi nhiệm vụ của họ và đám đông biểu tình ngày 1/5 có chống lại họ, tôi vẫn tin, KHÔNG GÌ NGĂN CẢN NỔI UBER.  

Bài học ở đây là với nhiều lý do và bằng nhiều cách, các chính phủ đã cố gắng kiểm soát Uber nhưng đều thất bại. Uber, không nghi ngờ gì là công ty kinh doanh dịch vụ đi nhờ xe số 1 tại Mỹ. Và dù cho nó có nhỏ hơn so với một số đối thủ địa phương ở một số nước như Ấn Độ và Trung Quốc, thì ở phạm vi toàn cầu, chưa một công ty nào khác có thể so sánh được về quy mô so với Uber. Nếu như hiện nay, các nhà làm luật làm khó được cho Uber, thì cơ hội nào cho họ trong 5 năm sau, khi hãng đã lớn mạnh và bền vững hơn nhiều?

Mục tiêu của Uber là thay thế toàn bộ xe thuộc sở hữu cá nhân bằng các phương tiện không người lái. Hãng cho biết, cạnh tranh sẽ đảm bảo cho cước sử dụng không bị lấy quá cao. Dù vậy, Uber có thể và thực sự có thiện ý hỗ trợ thêm cho tài xế trong giai đoạn hiện nay, với nguồn kinh phí rút từ các quỹ đầu tư khổng lồ và cả nguồn đi vay. Cạnh tranh với Uber về giá cả là khó khăn với các đối thủ nhỏ. Nếu còn nghi ngờ, bạn có thể hỏi Tổng giám đốc Uber, Travis Kalanick. Năm ngoái, khi được hỏi về cạnh tranh từ các dịch vụ khác như Lyft, ông đáp lại: “Ở Mỹ, bằng nhiều cách, các biện pháp để cạnh tranh trở lại đối thủ đều đã được chuẩn bị. Chúng tôi mạnh hơn họ cả chục lần.” Độc quyền nghĩa là không có cạnh tranh bình đẳng. Và chống độc quyền là điều mà luật pháp hướng tới.

Đúng là có nhiều sự phản đối Uber trên toàn cầu bắt nguồn từ những lợi ích ăn sâu bám rễ trong ngành taxi và limousine (loại dịch vụ xe sang, kích thước lớn). Khi sự bảo vệ được thực thi, các nhà làm luật sẽ can thiệp để tạo nên một sân chơi bình đẳng. Tuy nhiên, ở nhiều thành phố lớn, như New York, đội xe của Uber hiện đã lớn gấp nhiều lần và được cấp kinh phí tốt hơn so với các hãng taxi truyền thống. Uber hoàn toàn không phải là kẻ lép vế, trên thực tế, còn là một hãng dịch vụ có nhiều lợi thế, đặc biệt ở các thành phố lớn, nơi đội xe và các tài xế của họ không còn phụ thuộc vào các quy định về giá cả giống như các tổ chức độc quyền đã từng bị chính phủ trừng phạt như Uỷ ban xe Liomousine và taxi thành phố New York.

Uber muốn được quản lý như một công ty công nghệ, chứ không phải như một hãng vận chuyển. Công ty công nghệ này sẽ tạo ra một nền tảng mà bất cứ một ai có xe hơi và một chiếc smartphone có thể đón khách trên đường. Ở những nơi như vậy, xe hơi UberX (dòng xe hơi hạng nhỏ 4 chỗ ngồi có chi phí thấp) có thể tránh được những thủ tục rắc rối như giấy phép, bảo hiểm hay kiểm tra của cảnh sát. Chính bởi sự năng động này mà các doanh nghiệp taxi ở Toronto và London đã gặp phải khó khăn nghiêm trọng.

Trong các quảng cáo và thông cáo báo chí của mình, Uber cho biết, có một liều thuốc giải độc cho những hành động mù quáng của ngành taxi, vốn thường hay tránh các đối tượng khách là dân tộc thiểu số và nghèo khổ. Nhưng Uber thì không quan tâm đến việc kiểm soát các vùng nơi lái xe của họ hoạt động, hay can thiệp vào việc đón ai và không nên đón ai. Công ty đang chống lại một vụ kiện tập thể tại California, nói rằng lái xe cần được xem như nhân viên, chứ không phải là người cung cấp dịch vụ theo hợp đồng. Uber phát biểu, ngoài việc tăng cước lên một chút để khuyến khích lái xe, công ty không kiểm soát lái xe về việc họ làm việc khi nào và ở đâu .

Quy định của chính phủ đối với Uber không những đảm bảo một sân chơi bình đẳng giữa hãng ứng dụng đi nhờ xe này với các hãng xe taxi truyền thống và xe dịch vụ sang trọng Limousine, mà còn tập trung vào các phúc lợi xã hội dành cho người khuyết tật được khuyến khích. Nó đảm bảo Uber không thể khoanh tay đứng nhìn người khuyết tật một cách dửng dưng chỉ bằng câu nói: Chúng tôi là một hãng công nghệ, vì vậy chúng tôi chẳng liên quan. Và cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, là vấn đề về quyền của người làm công. Uber đang đối mặt với hàng loạt vụ kiện tập thể nói rằng họ cư xử với lái xe như những người bán dịch vụ thông qua hình thức hợp đồng thoả thuận, chứ không phải là nhân viên, từ đó tạo ra gánh nặng về bảo hiểm, quá giờ và nhiều loại thuế khác cho lái xe.

Khi Hillary Clinton đưa ra câu hỏi chính phủ các nước đã gặp khó khăn như thế nào với nền kinh tế cho thuê đang bùng nổ, bà ngay lập tức bị tấn công vì quan điểm đi chống lại Uber, chống lại sự đổi mới, chống lại những ngành tạo ra việc làm nhờ cho thuê. Uber đã vô tình biến thành một công cụ của giới chính khách. Những lời bà Hillary Clinton nói thật sự có nhiều ý nghĩa: “Nền kinh tế theo yêu cầu, hay nền kinh tế cho thuê đang tạo ra nhiều đổi mới, nhưng nó cũng đặt ra vấn đề về việc phải bảo vệ chỗ làm việc và một công việc tốt trong tương lai sẽ như thế nào?”

Fred Wilson, một nhà đầu tư vào các công ty kiểu như Twitter và Kickstarter, lại tỏ ra không lo ngại về việc đổi mới bị gián đoạn, nhưng ông cũng nhận ra giá trị trong những câu nói của bà Clinton. “Nhiều công ty công nghệ xem những nhận xét của bà Hillary Clinton ngày hôm qua như một sự tấn công nhằm vào Uber và ngành công nghệ. Quan điểm của tôi là bà Hillary nói đúng, ông viết.

Chúng ta nên thận trọng với Uber, một ứng dụng mà cho tới nay đã vượt qua hầu hết những rào cản trên đường đi của nó. Tổng giám đốc của hãng này, Travis Kalanick đã thừa nhận là một môn đồ của Ayn Rand – triết gia tiêu biểu của chủ nghĩa tự do và cái phong cách “bụi bặm” của ông hoàn toàn trùng khớp với một John Galt (nhân vật hư cấu trong tác phẩm của Ayn Rand) hiện đại. Và quay trở lại với câu chuyện ban đầu, sau thất bại của thành phố New York, một cuộc thảo luận về việc làm sao để quản lý Uber, hợp tác cùng Uber và phát triển nó một cách hợp lý đang tỏ ra sôi nổi hơn bao giờ hết.

Cẩm Thịnh (theo The Verge)

.
.
.

.
.
.